Kanker: anale, prostaat, zaadbal, blaas, maag, mond, lip

Ons hele leven lang worden oude cellen vervangen door nieuwe cellen. Bij tumoren is er sprake van ongecontroleerde celgroei. Gezwellen zijn min of meer autonoom en reageren niet goed op celregulerende mechanismen. Er zijn vele soorten van kanker, maar ze beginnen allemaal t.g.v. ongecontroleerde groei en vermeerdering of eigenlijk woekering van abnormale cellen door een gestoorde celgroei of celdood. N.B.: Onderaan het artikel staan de links naar de diverse artikelen.

Normale celgroei

Normale lichaamscellen groeien, delen en sterven op een ordelijke, gereguleerde, ik zou bijna willen zeggen 'voorgeschreven' manier. Tijdens de eerste jaren van het leven vindt er een versnelde celdeling plaats om de persoon te laten groeien. Bij een volwassen persoon vindt er alleen celdeling plaats ter vervanging van versleten of dode cellen of om verwondingen te herstellen. Er is bij een volwassen persoon in de meeste weefsels een evenwicht tussen celaanmaak en celverlies.

Verstoord evenwicht tussen celverlies en celaanmaak

Bij tumorgroei is het evenwicht tussen celverlies en celaanmaak verstoord. Er worden meer cellen gevormd, dan er afsterven. Bij tumoren is er sprake van een ontregeling van de celgroei en de cellen groeien ongedifferentieerd. Kankercellen blijven groeien en zich delen en daarmee zijn ze anders dan normale cellen. Een ander verschil tussen kankercellen en normale cellen is dat kankercellen het vermogen hebben om omliggende weefsel te infiltreren. De cellen van een kwaadaardige tumor kunnen via lymfebanen verslepen naar regionale lymfeklieren en zelfs naar andere organen. De tumorcellen kunnen in het doelwitorgaan een nieuw tumor vormen. Het vermogen zich uit te zaaien wordt metstasering genoemd.

Infiltratieve groei en metastasering

Infiltratieve groei en metastasering zijn twee belangrijk kenmerken van kwaadaardige gezwelgroei. Infiltratief groeiende kankercellen zijn in staat zich buiten de grenzen van het weefselcompartiment waar ze zijn ontstaan, te treden. De cellen van een kwaadaardige tumor groeien onbeperkt door naar omliggende weefsel of organen, waar ze als gevolg van ingroei schade aanrichten.

Kankercellen kunnen losraken uit het weefselverband waar ze zijn ontstaan. Via de lymfe (weefselvocht) en/of het bloed kunnen losgeraakte kankercellen zich door het lichaam verspreiden. Er wordt van een metastase (uitzaaiing) gesproken, indien de uitgezaaide kankercellen zich op de plaats waar zij terechtkomen, zijn uitgegroeid tot een nieuwe tumor. Dit wordt ook wel 'metastatische haard' genoemd.

Naamgeving van de kanker

Waar de kanker zich ook naartoe verspreidt, de kanker wordt genoemd naar de plaats waar het begon. Als bijvoorbeeld borstkanker zich heeft uitgezaaid naar de lever, dan heet het nog steeds borstkanker, niet leverkanker. Prostaatkanker die is uitgezaaid naar de botten, wordt uitgezaaide prostaatkanker genoemd en niet botkanker.

Goedaardige tumoren

Niet alle tumoren zijn kwaadaardig, er zijn ook zogenaamde goedaardige tumoren. Goedaardige tumoren kunnen problemen veroorzaken - ze kunnen steeds groter groeien de nabijgelegen organen en weefsels verdrukken. Maar ze infiltreren geen andere weefsels. Omdat ze niet kunnen binnenvallen, kunnen zij zich ook niet uitbreiden naar andere delen van het lichaam (metastaseren). Ofschoon goedaardige tumoren niet door andere weefsels heen groeien en zich niet verspreiden door het lichaam, kan zo'n tumor wel tegen omliggende weefsels of organen drukken. Goedaardige tumoren zijn bijna nooit levensbedreigend. Kwaadaardige tumoren worden maligne tumoren genoemd en goedaardige heten benigne.

Genetische afwijkingen

Tumoren ontstaan als gevolg van celveranderingen,'transformatie' genaamd. Mutaties en afwijkingen in het genoom van de cel ligt hieraan ten grondslag. Het gaat dus om beschadigde genetische informatie. Er zijn bij kanker afwijkingen ontstaan in de genen die celgroei en celdood regelen. De meeste tumoren ontstaan t.g.v. omgevingsfactoren en een veel kleiner aantal is het gevolg van erfelijke afwijkingen in het genoom. Een voorbeeld van een omgevingsfactor is het systematisch binnenkrijgen van schadelijke kankerverwekkende stoffen via tabaksrook.

Incidentie en sterfte in Nederland

In 2006 werden in Nederland 83.300 nieuwe gevallen van kanker vastgesteld:

• 43.100 bij mannen; en
• 40.200 bij vrouwen.

In ongeveer 12% van de gevallen was er sprake van een recidief (= opnieuw ontstaan van kanker in de plek of aan de rand van de oorspronkelijke tumor). In 2006 is dus bij ongeveer 73.000 personen voor het eerst kanker geconstateerd.

Het aantal nieuwe gevallen van kanker steeg in 2006 t.o.v. het jaar daavoor met 2,5%. Dit werd voornamelijk veroorzaakt door bevolkingsgroei, met name een toename van het aantal ouderen. Bij mannen wordt in verhouding iets vaker kanker vastgesteld dan bij vrouwen. In 2006 stierven volgens het CBS 39.748 personen ten gevolge van kanker.

Overleving

De overlevingskansen van kankerpatiënten variëren sterk. Het is afhankelijk van het soort kanker en van het stadium waarin de ziekte is vastgesteld. Grofweg kan gesteld worden dat ongeveer de helft van alle kankerpatiënten geneest.

Vijf meest voorkomende kankersoorten in Nederland in 2001

De vijf meest voorkomende kankersoorten in Nederland in 2001 bij kinderen en volwassen mannen en vrouwen zijn:

kinderen	0-14 jr.
1	leukemie
2	hersenen
3	lymfeklier
4	nier
5	weke delen

mannen	15-29 jr.	30-44 jr.	49-59 jr.	60-74 jr.	>75 jr.
1	zaadbal	zaadbal	long	prostaat	prostaat
2	lymfeklier	melanoom	dikke darm	long	long
3	melanoom	lymfeklier	hoofd-hals	dikke darm	dikke darm
4	leukemie	dikke darm	prostaat	blaas	huid PCC*
5	hersenen	long	melanoom	huid PCC*	blaas

vrouwen	15-29 jr.	30-44 jr.	45-59 jr.	60-74 jr.	>75 jr.
1	melanoom	borst	borst	borst	borst
2	lymfeklier	melanoom	long	dikke darm	dikke darm
3	borst	cervix	dikke darm	long	huid PCC*
4	eierstok	long	melanoom	ovarium	long
5	cervix uteri	dikke darm	corpus uteri	corpus uteri	corpus uteri

(*) PCC: plaveiselcelcarcinoom.

(Bron: C.J.H. van de Velde et al (red.): Oncologie; zevende herziene druk, Bohn Stafleu van Loghum, 2005, p.43)

---

Deze special bestaat uit de volgende 15 artikelen:

Anale kanker (kanker van de anus/anuskanker/anuscarcinoom)

Anale kanker - De anus is gelegen aan het einde van het maag-darmstelsel. Door de anus verlaat de ontlasting het lichaam. De anus bestaat deels uit twee ringachtige spieren: sluitspieren. Er is een uitwendige sluitspier, die willekeurig kan worden bediend, en een inwendige sluitspier die onwillekeurig is. Kanker van de anus komt slechts sporadisch voor. Bloeden uit de anus, jeuk in de anusstreek, frequente aandrang zich te ontlasten (poepen) en een gezwel, zijn de symptomen van anuskanker.

Bijnier-aandoeningen: tumoren bijnieren/syndroom van Cushing

De bijnieren zijn niet, zoals de naam lijkt uit te drukken, een orgaan die de nieren bijstaan in hun functie. De twee bijnieren (glandula suprarenalis of adrenalis) liggen op de nieren en zijn meestal ingebed in het vetkapsel van de nier. De bijnieren worden rijkelijk van bloed voorzien door drie slagaders. De bijnieren produceren hormomen die de stofwisseling reguleren. De bijnierschors produceert als belangrijkste hormoon cortisol en het bijniermerg maakt onder andere adrenaline.

Blaaskanker, blaastumoren (blaasaandoening, de blaas/kanker)

Blaasaandoening: blaaskanker, blaastumoren, blaascarcinoom - In de blaas kunnen zich kwaadaardige en goedaardige tumoren ontwikkelen. De kans dat een tumor in de blaas goedaardig is, is ongeveer 5%. De overige 95% zijn kwaadaardige tumoren. Bij een kwaadaardige tumor spreekt men van kanker. Bij circa 95% van de patiënten is er sprake van tumoren uitgaande van het overgangsepitheel. In dat geval ontwikkelt de tumor zich vanuit het slijmvliesweefsel van de blaaswand.

Darmaandoening: darmkanker - dikkedarmkanker/endeldarmkanker

Bij kanker spreken we wanneer er sprake is van een kwaadaardige tumor. Een kwaadaardig gezwel is infiltratief, dat wil zeggen dat de tumorcellen binnendringen in weefsels en organen buiten het gebied waar ze zijn gevormd. Kankercellen kunnen zich ook via de bloedbaan verplaatsen. Dit proces heet uitzaaiing (metastase). De groeisnelheid van een kwaadaardig gezwel is relatief hoog. We behandele een kwaadaardige tumor in de wand van de dikke darm of de endeldarm: dikkedarmkanker en endeldarmkanker.

Humaan papillomavirus en risico (genitale) kanker (HPV)

Het Humaan Papillomavirus (HPV) is een groep van meer dan 100 aan elkaar verwante virussen. Genitale HPV-infecties komen zeer vaak voor en worden seksueel overgedragen. De meeste HPV infecties treden op zonder symptomen en verdwijnen weer zonder enige behandeling in de loop van een paar jaar. Sommige types HPV vergroten de kans op het ontwikkelen van sommige vormen van kanker, zoals baarmoederhalskanker, anuskanker en peniskanker. De risico's op besmetting kunnen verkleind worden.

Leverkanker, lever tumoren, HCC, symptomen (leveraandoening)

Leverkanker. De lever is één der belangrijkste organen in het lichaam: het vervult zeer veel vitale functies, zoals 't neutraliseren van allerlei afvalstoffen en giftige stoffen in 't bloed. Ook maakt de lever allerlei stoffen die nodig zijn voor 'n optimaal functioneren van 't lichaam. De lever ligt rechtsboven in de buikholte. Levertumoren ontstaan ofwel in de lever zelf, primaire levertumor genaamd, of als gevolg van een uitzaaiing van een tumor elders in 't lichaam, secundaire tumor genaamd.

Lipkanker: kanker van de lip / lip carcinoom / tumor lip

Lipkanker is een kwaadaardige tumor van de lippen. Het komt zelden bij mensen onder de 40 jaar voor, vaak bij mensen van 60 jaar en ouder. Het komt tweemaal zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Roken, pruimen, overmatig alcoholgebruik en overmatige blootstelling aan zonlicht zijn evidente risicofactoren. Erfelijkheid speelt geen rol van betekenis. In het algemeen is de prognose gunstig. Carcinomen van de bovenip zijn zeldzaam.We zien het vaker optreden op de onderlip.

Maagkanker, maagcarcinoom: symptomen en behandeling

Maagkanker of maagcarcinoom is na longkanker, wereldwijd de meest voorkomende kankersoort. Het komt nauwelijks voor bij mensen die jonger zijn van 50 jaar. Het komt twee keer zo veel voor bij mannen. Het voedingspatroon en de leefstijl (roken en veel drinken) zijn risicofactoren. Vaak wordt maagkanker in een te laat stadium ontdekt, aangezien het aanvankelijk weinig tot geen klachten geeft. Bovendien zijn de klachten a-specifiek. Bij aanhoudende bovenbuikklachten moet men alert zijn.

Mondkanker/tongkanker/mondholtecarcinomen (mond/tong/kanker)

In de mond komen zowel kwaadaardige als goedaardige gezwellen voor. Bij kwaadaardige gezwellen spreekt men van kanker. Dit artikel bespreekt de kwaadaardige zwellingen in de mond. In Nederland komen per jaar per 100.000 mensen circa 3 gevallen van mondkanker voor. Deze kanker kan in de gehele mond ontstaan. Chronische irritatie van het slijmvlies speelt in veel gevallen een belangrijke rol in het ontstaan.

Peniskanker - peniscarcinoom (kanker/penis) symptomen

Peniskanker is een zeldzame aandoening die zich meestal in de eikel manifesteert. Het doet zich vrijwel uitsluitend voor bij onbesneden mannen in de leeftijd van 50 - 80 jaar. Roken is een niet te onderschatten risicofactor. Er wordt algemeen aangenomen dat smegma carcinogene eigenschappen heeft. Smegma is huid- en talgafscheiding en vocht dat zich kan ophopen onder de voorhuid van de penis. Een goede hygiëne leidt duidelijk tot vermindering van het aantal gevallen peniskanker.

Prostaatcarcinoom - prostaatkanker / uitzaaiingen, symptomen

In Nederland krijgen ieder jaar zo'n 7.500 mannen de diagnose prostaatkanker. Van hen sterven er 2.500 aan de ziekte. Het is in Nederland, maar ook wereldwijd, de tweede meest dodelijke kanker. We gaan in op vragen als wat is prostaatkanker, hoe wordt het vastgesteld, wat zijn de behandelmogelijkheden (curatief/palliatief), wat is de prognose, hoe ontstaat het, wat zijn PSA-waarden en wat te doen bij uitzaaiingen of metastases. Daarnaast geven we algemene informatie over de prostaat en kanker.

Prostaatkanker met uitzaaiingen: behandeling en prognose

In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 9.500 mannen te horen dat zij prostaatkanker hebben. Bij mannen is dit de meest voorkomende vorm van kanker. Het aantal gevallen zal naar verwachting de komende jaren toenemen als gevolg van de bevolkingsgroei en de vergrijzing. Dit artikel richt zich specifiek op reguliere levensverlengende en palliatieve behandelingen bij uitgezaaide prostaatkanker. Klik hier om verder te lezen.

Teelbalkanker/ zaadbalkanker, tumoren teelballen, symptomen

Teelbalkanker/zaadbalkanker: behandeling, klachten & Symptomen. Testistumoren zijn een vrij zeldzaam verschijnsel. Desondanks is het de meest voorkomende kankersoort of carcinoom bij jonge mannen. Over het algemeen is dit een zeer kwaadaardig carcinoom. Desalniettemin kunnen de meeste mensen met teelbalkanker curatief behandeld worden, dat wil zeggen behandeling die op genezing is gericht. We richten ons in dit artikel specifiek op kiemceltumoren van de testis.

Tumoren (kanker) van neus/neusbijholten - neuskanker

Tumoren van de neus en neusbijholten komen in Nederland niet zo heel vaak voor. Langdurig roken is een risicofactor voor het ontwikkelen van deze kanker, aalsmede een langdurig contact met tropische houtprodukten. Als de kanker in een vroegtijdig stadium wordt ontdekt, is de prognose vrij gunstig. Uiteraard is dit ook afhankelijk van de plaats en de grootte van de tumor.

Vaginakanker: kanker vagina/vaginacarcinoom/aandoeningen

Vaginakanker - Primaire tumoren aan de vagina zijn zeer zeldzaam. Primiar betekent dat de kanker op de betreffende plek is ontstaan en niet het gevolg is van een metastase, uitzaaiing van kanker elders in het lichaam. Vaginakanker of vaginacarcinoom is zeer goed te behandelen en de prognose is vrij gunstig indien het in een vroegtijdig stadium wordt ontdekt. Hoe eerder de behandeling ingezet kan worden, des te gunstiger de prognose.

Vulvakanker (kanker/tumoren vulva: schaamlippen, clitoris)

Vulvakanker - Alle uitwendige schaamdelen v/d vrouw, d.w.z. de huid rond de schede bestaande uit de kleine en grote schaamlippen en clitoris, worden vulva genoemd. Kanker aan de vulva zorgt jaarlijks voor ongeveer 70 sterfgevallen. Vulvakanker is kankersoort die aan de buitenzijde van het lichaam groeit; het zou dus in een vroegtijdig stadium ontdekt moeten worden, maar dat is niet het geval. Dat deze kankersoort in veel gevallen niet tijdig wordt onderkend, komt de behandeling niet ten goede.

Klik hier voor een andere artikelenreeks over kanker, met daarin onder andere aandacht voor longkanker, dunne darmkanker en lymfeklierkanker (het Hodgkin-lymfoom, afgekort HL, vroeger heette het de ziekte van Hodgkin, vernoemd naar dr. Thomas Hodgkin, die deze ziekte voor het eerst beschreef en het non-Hodgkin lymfoom, afgekort NHL).